Trójglicerydy (TG) są rodzajem tłuszczów obecnych we krwi i pełnią ważną funkcję w gospodarce energetycznej organizmu. Po spożyciu posiłku część niewykorzystanej energii jest przekształcana w trójglicerydy i magazynowana w tkance tłuszczowej. Organizm może później korzystać z tych zapasów jako źródła energii.
Podwyższone stężenie trójglicerydów we krwi określa się jako hipertriglicerydemię. Może ona występować samodzielnie lub razem z innymi zaburzeniami gospodarki lipidowej. Utrzymujące się nieprawidłowe wartości bierze się pod uwagę przy ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego, natomiast bardzo wysokie stężenie trójglicerydów może zwiększać ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Warto więc wiedzieć, co wpływa na poziom trójglicerydów, w jaki sposób można go sprawdzić i na czym polega postępowanie w przypadku hipertriglicerydemii.
Jaką rolę pełnią trójglicerydy i co oznacza ich podwyższony poziom?
Trójglicerydy są jedną z form magazynowania energii przez organizm. Powstają m.in. z tłuszczów dostarczanych z pożywieniem oraz nadmiaru energii pochodzącej z innych składników odżywczych. Następnie są transportowane we krwi i odkładane w tkance tłuszczowej.
Gdy organizm potrzebuje dodatkowej energii, może uwalniać z tych zapasów kwasy tłuszczowe wykorzystywane przez komórki jako paliwo.
Hipertriglicerydemia często występuje razem z innymi zaburzeniami metabolicznymi, m.in. otyłością, insulinoopornością czy cukrzycą typu 2. Podwyższone stężenie trójglicerydów bierze się również pod uwagę przy ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego.
Przy bardzo wysokich wartościach zwiększa się natomiast ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Znaczenie wyniku ocenia się jednak nie tylko na podstawie samego stężenia trójglicerydów, ale także pozostałych parametrów lipidowych, chorób współistniejących oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
Przyczyny podwyższonego poziomu trójglicerydów
Hipertriglicerydemia może mieć różne przyczyny. Na stężenie trójglicerydów wpływają zarówno sposób żywienia i aktywność fizyczna, jak i niektóre choroby, stosowane leki czy predyspozycje genetyczne.
Do czynników związanych z podwyższonym stężeniem trójglicerydów należą m.in.:
- sposób żywienia – duża ilość cukrów prostych, słodzonych napojów, produktów wysoko przetworzonych oraz nadmierna podaż energii mogą sprzyjać wzrostowi stężenia trójglicerydów,
- nadwaga i otyłość – zwiększona masa ciała, szczególnie otyłość brzuszna, często współwystępuje z zaburzeniami gospodarki lipidowej,
- niska aktywność fizyczna – może wpływać na metabolizm lipidów i współwystępować z innymi czynnikami ryzyka metabolicznego,
- spożywanie alkoholu – u części osób alkohol może przyczyniać się do wzrostu stężenia trójglicerydów,
- choroby współistniejące – hipertriglicerydemia może pojawiać się m.in. w przebiegu cukrzycy typu 2, niedoczynności tarczycy, przewlekłej choroby nerek czy zespołu metabolicznego,
- stosowane leki – na stężenie trójglicerydów mogą wpływać niektóre preparaty, dlatego podczas interpretacji wyniku uwzględnia się także przyjmowane leki,
- czynniki genetyczne – niektóre postacie hipertriglicerydemii są związane z dziedzicznymi zaburzeniami metabolizmu lipidów.
Podwyższone stężenie trójglicerydów często wynika z kilku nakładających się czynników.
Jak sprawdza się poziom trójglicerydów?
Stężenie trójglicerydów oznacza się w badaniu krwi, najczęściej w ramach lipidogramu, nazywanego również profilem lipidowym. Badanie obejmuje zwykle oznaczenie:
- cholesterolu całkowitego,
- cholesterolu LDL,
- cholesterolu HDL,
- trójglicerydów.
Lipidogram nie w każdym przypadku musi być wykonywany na czczo. Sposób przygotowania do pobrania krwi może zależeć od celu badania, wcześniejszych wyników oraz zaleceń lekarza lub laboratorium.
Za prawidłowe stężenie trójglicerydów w badaniu wykonywanym na czczo przyjmuje się zazwyczaj wartość poniżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l). Wyższe wartości wymagają interpretacji w połączeniu z pozostałymi parametrami lipidowymi oraz innymi informacjami dotyczącymi stanu zdrowia pacjenta.
Przy znacznie podwyższonym wyniku lekarz może zlecić ponowne oznaczenie lipidogramu, dodatkowe badania lub diagnostykę możliwych przyczyn hipertriglicerydemii.
Jak można obniżać poziom trójglicerydów?
Postępowanie w przypadku hipertriglicerydemii zależy od stopnia podwyższenia trójglicerydów, innych wyników badań, chorób współistniejących oraz ryzyka sercowo-naczyniowego. Może obejmować zmiany w sposobie żywienia, aktywności fizycznej i masie ciała, a w określonych przypadkach także leczenie farmakologiczne.
1. Sposób żywienia
Sposób żywienia jest jednym z elementów postępowania u osób z podwyższonym stężeniem trójglicerydów. Zakres zmian zależy m.in. od dotychczasowej diety, masy ciała, wyników badań oraz chorób współistniejących.
| Grupa produktów / składnik | Elementy uwzględniane w sposobie żywienia |
|---|---|
| Węglowodany | Ograniczenie cukrów prostych, słodzonych napojów, słodyczy oraz produktów o wysokim stopniu przetworzenia. |
| Tłuszcze nasycone | Ograniczenie produktów będących ich głównym źródłem i zastępowanie części z nich produktami zawierającymi tłuszcze nienasycone. |
| Tłuszcze trans | Ograniczenie produktów zawierających przemysłowo wytwarzane tłuszcze trans. |
| Kwasy tłuszczowe | W diecie mogą pojawiać się m.in. ryby, orzechy, nasiona oraz inne produkty będące źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych. |
| Błonnik pokarmowy | Jego źródłem są m.in. warzywa, owoce, nasiona roślin strączkowych oraz produkty pełnoziarniste. |
| Alkohol | U osób z hipertriglicerydemią jego spożycie może wymagać ograniczenia. Zakres zmian zależy m.in. od stężenia trójglicerydów i stanu zdrowia. |
Sposób żywienia może być dobierany indywidualnie, zwłaszcza jeśli hipertriglicerydemii towarzyszą inne zaburzenia metaboliczne lub choroby przewlekłe.
2. Aktywność fizyczna i masa ciała
Aktywność fizyczna wpływa na gospodarkę energetyczną i może mieć znaczenie dla stężenia trójglicerydów oraz innych parametrów metabolicznych. Jej rodzaj i intensywność powinny uwzględniać wiek, stan zdrowia oraz możliwości danej osoby.
U osób z nadwagą lub otyłością zmniejszenie masy ciała może wiązać się ze zmianą stężenia trójglicerydów i innych parametrów metabolicznych. Sposób postępowania dobiera się do indywidualnej sytuacji pacjenta.
3. Farmakoterapia
W części przypadków lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne. Decyzja zależy m.in. od poziomu trójglicerydów, pozostałych parametrów lipidowych, przyczyny zaburzeń oraz całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.
W leczeniu zaburzeń lipidowych wykorzystuje się różne grupy leków. W zależności od sytuacji mogą to być m.in.:
- statyny – stosowane przede wszystkim w celu obniżania stężenia cholesterolu LDL oraz ograniczania ryzyka sercowo-naczyniowego,
- fibraty – stosowane u wybranych pacjentów z podwyższonym stężeniem trójglicerydów,
- wybrane preparaty zawierające kwasy tłuszczowe omega-3,
- inne leki dobierane do rodzaju zaburzeń lipidowych oraz stanu zdrowia pacjenta.
Rodzaj leczenia, dawkę preparatu i czas jego stosowania ustala lekarz po ocenie wyników badań oraz stanu zdrowia pacjenta.
Kontrola poziomu trójglicerydów
Kontrolne oznaczanie stężenia trójglicerydów pozwala obserwować zmiany wyników w czasie i oceniać gospodarkę lipidową. Częstotliwość wykonywania lipidogramu zależy m.in. od wcześniejszych wyników, chorób współistniejących, stosowanego leczenia oraz ryzyka sercowo-naczyniowego.
W przypadku podwyższonych wartości lekarz może ocenić wynik razem z pozostałymi parametrami lipidowymi i innymi czynnikami wpływającymi na ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego. Na tej podstawie ustalany jest dalszy zakres diagnostyki lub leczenia.
Hipertriglicerydemia – najważniejsze informacje
Hipertriglicerydemia oznacza podwyższone stężenie trójglicerydów we krwi. Może być związana ze sposobem żywienia, masą ciała i aktywnością fizyczną, ale także z chorobami współistniejącymi, stosowaniem niektórych leków oraz czynnikami genetycznymi.
Podstawowym badaniem pozwalającym określić stężenie trójglicerydów jest lipidogram. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości dalsze postępowanie zależy od wartości wyniku, pozostałych parametrów gospodarki lipidowej i stanu zdrowia pacjenta. Może obejmować zmiany dotyczące stylu życia, a w określonych przypadkach również farmakoterapię ustaloną przez lekarza.
