Biegunka u dorosłych i dzieci – jak sobie radzić?

Biegunka u dorosłych i dzieci – skuteczne metody radzenia sobie z dolegliwością

Biegunka, czyli zwiększona częstotliwość oddawania luźnych lub wodnistych stolców, jest powszechną dolegliwością przewodu pokarmowego, która może dotknąć zarówno dzieci, jak i dorosłych. Charakteryzuje się oddawaniem stolca częściej niż trzy razy na dobę, przy czym jego konsystencja jest półpłynna, płynna lub wodnista. Stan ten jest sygnałem zaburzenia równowagi wchłaniania lub wydzielania wody i elektrolitów w jelitach. Choć najczęściej ma ostry i samoograniczający się przebieg, nieleczona może prowadzić do odwodnienia i poważnych komplikacji, szczególnie u najmłodszych. Zrozumienie przyczyn i sposobów radzenia sobie z biegunką jest kluczowe dla szybkiego powrotu do zdrowia.

Rodzaje biegunki ze względu na czas trwania

Diagnostyka i leczenie biegunki w dużej mierze zależą od jej czasu trwania. Wyróżnia się trzy główne typy:

• biegunka ostra – trwająca do 14 dni. Zazwyczaj jest spowodowana zakażeniem wirusowym (np. rotawirusy u dzieci) lub bakteryjnym (np. Salmonella) bądź zatruciem pokarmowym. Ma charakter samoograniczający się,
• biegunka przetrwała – utrzymująca się od 14 do 29 dni,
• biegunka przewlekła – występująca przez 30 dni lub dłużej. Rzadko jest wynikiem infekcji, częściej wskazuje na poważniejsze choroby jelit, takie jak zespół jelita drażliwego (IBS), nieswoiste zapalenia jelita (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego) lub inne schorzenia wymagające szczegółowej diagnostyki.

Szczególną uwagę należy zwrócić na przewlekłą biegunkę, ponieważ może ona prowadzić do poważnych niedoborów pokarmowych, witaminowych i mineralnych, a także do zaburzeń elektrolitowych.

Przyczyny i towarzyszące objawy

Biegunkę u dorosłych i biegunkę u dzieci wywołują różnorodne czynniki, np.:

• zakażenia przewodu pokarmowego – najczęstsze przyczyny to wirusy (zwłaszcza rotawirusy u dzieci, odpowiadające za 35-50% ostrych infekcji przewodu pokarmowego), bakterie (np. E. coli, Campylobacter) oraz rzadziej pierwotniaki. Do zakażenia dochodzi najczęściej przez spożycie skażonej żywności lub wody,
• zatrucia pokarmowe – spożycie toksyn bakteryjnych zawartych w pokarmach,
• leki – zwłaszcza antybiotyki, które mogą zaburzać naturalną florę bakteryjną jelita, ale także niektóre leki na ciśnienie, hormony tarczycy, środki przeczyszczające czy niesteroidowe leki przeciwzapalne,
• nietolerancje pokarmowe – przykładem jest nietolerancja laktozy (cukru mlecznego), która u osób z niedoborem laktazy może wywoływać rozwolnienia,
• biegunka podróżnych – często związana ze zmianą diety, klimatu i kontaktem z nowymi szczepami bakterii w odległych regionach,
• inne – nadmierne spożycie fruktozy czy sorbitolu, a także stres.

Oprócz częstego oddawania luźnego stolca objawy biegunki mogą obejmować:

• nudności i wymioty,
• ból brzucha,
• gorączka,
• osłabienie,
• odwodnienie (szczególnie niebezpieczne).

Nawodnienie – podstawa leczenia biegunki

Niezależnie od przyczyny, najważniejszym elementem leczenia biegunki jest nawodnienie organizmu i uzupełnianie utraconej wody i elektrolitów. Ostra biegunka może szybko prowadzić do odwodnienia, które, jeśli nie jest skutecznie zwalczane, może stać się zagrożeniem dla zdrowia, a nawet życia, szczególnie u małych dzieci.

Aby skutecznie nawadniać organizm, zaleca się:

• doustne płyny nawadniające – są to preparaty dostępne w aptece bez recepty, zawierające odpowiednie proporcje soli mineralnych (sód, potas) i glukozy. Są to płyny nawadniające o specjalnym składzie, które pomagają szybko przywrócić równowagę wodno-elektrolitową. Zalecane są preparaty o obniżonej osmolarności,
• wodę niegazowaną, słaba czarna herbata (bez cukru), rozcieńczone soki warzywne,
• należy unikać napojów gazowanych, mocnej kawy, słodzonych soków owocowych oraz płynów ze sztucznymi słodzikami (takimi jak sorbitol czy ksylitol), które mogą nasilać biegunkę.

Łagodzenie objawów i wspomaganie leczenia biegunki

Oprócz odpowiedniego nawodnienia, w przebiegu biegunki, aby złagodzić jej objawy można zastosować preparaty dostępne w aptece:

• loperamid – lek, który spowalnia perystaltykę jelit, ograniczając liczbę wypróżnień. Stosowany głównie u dorosłych (zwykle powyżej 6. roku życia) w przypadku wodnistego stolca bez gorączki i obecności krwi,
• racekadotryl – zmniejsza wydzielanie wody i elektrolitów do światła jelita, nie wpływając na motorykę. Może być stosowany u dzieci (od 3. miesiąca życia, w zależności od preparatu),
• diosmektyt – naturalna glinka, która wiąże toksyny i substancje drażniące, tworząc powłokę ochronną na błonę śluzową przewodu pokarmowego. Skraca czas trwania biegunki i jest bezpieczny nawet dla niemowląt oraz kobiet w ciąży i karmiących,
• węgiel aktywny – wiąże toksyny, bakterie i inne substancje drażniące w przewodzie pokarmowym. Należy pamiętać o zachowaniu odstępu od innych leków,
• probiotyki – żywe kultury bakterii (np. Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii) wspomagają odbudowę mikroflory jelitowej, skracają czas trwania objawów i są szczególnie polecane w biegunce poantybiotykowej.

Dieta podczas biegunki

Dieta odgrywa ważną rolę w domowych sposobach na rozwolnienie. Powinna być lekkostrawna i nie obciążać dodatkowo jelit.

• Początkowy etap – sucharki, gotowany ryż, banany, gotowana marchew, pieczone jabłka,
• Stopniowe rozszerzanie – chude mięsa (drób, królik) gotowane lub pieczone, jasne pieczywo, kasze drobnoziarniste (np. manna, kuskus),
• Unikanie – potraw smażonych, tłustych, ostrych, surowych warzyw i owoców, pełnoziarnistych produktów, roślin strączkowych, orzechów, mleka i produktów bogatych w laktozę (jeśli podejrzewasz nietolerancję).

Objawy odwodnienia i kiedy skontaktować się z lekarzem

Monitorowanie stanu nawodnienia organizmu jest kluczowe, zwłaszcza u dzieci. Poniżej przedstawiono stopnie odwodnienia i ich objawy:

Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli:

• biegunka u dorosłych utrzymuje się dłużej niż 2 dni, a u dzieci dłużej niż 24 godziny, a leczenie domowe jest nieskuteczne,
• występują objawy odwodnienia średniego lub ciężkiego stopnia,
• w stolcu pojawi się krew, śluz lub ma on charakter tłuszczowy,
• występuje wysoka gorączka (powyżej 38,9°C),
• towarzyszą jej silne wymioty, uniemożliwiające przyjmowanie doustnych płynów nawadniających,
• pojawiają się ostre bóle brzucha.

Pamiętajmy, że szybka reakcja na objawy biegunki, zwłaszcza u dzieci, jest kluczowa dla uniknięcia poważnych komplikacji. Podstawą leczenia jest odpowiednie nawodnienie i wsparcie jelitowego układu trawiennego. W przypadku utrzymywania się dolegliwości lub pojawienia się niepokojących symptomów, zawsze warto zasięgnąć porady specjalisty.