Dziś o bardzo „rzadkiej” chorobie którą na pewno każdy z Was przeżył 🙂
Pewnie część z Was domyśliła się już o jaką chorobę chodzi. Tak, mam tu na myśli biegunkę.
Temat chodź rzadki, to częsty. Tylko czy właściwie wszyscy myślimy o tym samym mówiąc „biegunka”? Zacznijmy zatem od definicji:
– Biegunka to co najmniej 3 luźne stolce na dobę.
Chorzy i nawet niektórzy lekarze często błędnie określają luźne stolce jako biegunkę tylko dlatego że są luźne.
Biegunka ostra to taka która trwa krócej niż 14 dni, potem mamy do czynienia z biegunką przetrwałą i przewlekłą. Dziś skupię się na najczęstszym problemie czyli właśnie biegunce ostrej. Najczęstszą przyczyną takiej biegunki jest infekcja – 87% przypadków (czyli wirusy, bakterie lub pasożyty), zdarzają się również biegunki ostre której przyczyną nie jest infekcja ( przyczyną takiej biegunki mogą być leki, suplementy diety, pokarm, choroba – np. trzustki).
Kiedy przychodzisz do lekarza z ostrą biegunką musi on odróżnić te dwa powyższe stany.
Najczęściej biegunce infekcyjnej towarzyszą dodatkowe objawy – gorączka, bóle mięśni, bóle brzucha, nudności, wymioty, stolce z domieszką krwi lub śluzu.
Dokładny wywiad pomaga lekarzowi zlokalizować zajętą infekcją część przewodu pokarmowego a co się z tym wiąże – wytypować prawdopodobne drobnoustroje odpowiedzialne za chorobę. Tak więc przy obfitych, wodnistych stolcach z towarzyszącymi nudnościami, wymiotami, kurczowymi bólami brzucha, wzdęciem, oddawaniem gazów można podejrzewać nieżyt żołądkowo – jelitowy. Obecność śluzu lub krwi w stolcu, bolesne parcie na stolec – może zaś sugerować dalszą część przewodu pokarmowego (okrężnicę) jako miejsce toczącego się procesu chorobowego.
Wyjaśnijmy sobie jeszcze jedno – tak zwane „zatrucie pokarmowe” – biegunka wywołana przez toksyny znajdujące się np. w zepsutym jedzeniu najczęściej objawia się bardzo szybko (kilka godzin) po ich spożyciu, natomiast okres inkubacji chorób biegunkowych związanych z czynnikami infekcyjnymi wynosi co najmniej 24 godziny.
Masz biegunkę? Zastanów się którym przypadkiem jesteś:
1. Biegunka wywołana przez toksyny ( zatrucie pokarmowe):
-spowodowana przez wyprodukowane przez bakterie (najczęściej S.aureus, B. cereus, C. perfringens) toksyny, nie jest infekcją!
– dominują wymioty o ostrym początku i kurczowe bóle brzucha
– biegunka jest łagodna i wodnista
-brak gorączki lub niewysoka gorączka,
– zwykle za zachorowanie odpowiada ostatnio spożyty posiłek
– powrót do zdrowia po 12-48 godz.
2. Biegunka wywołana przez norowirusy
– zwykle pierwszym objawem są ostre wymioty, po nich zwykle zaczyna się biegunka;
– łagodne, skurczowe bóle brzucha, niewysoka gorączka;
– czas trwania objawów ok. 3 dni;
– występuje najczęściej zimą,
– przenosi się drogą fekalno-oralną, kropelkowo, przez pokarmy i przedmioty,
– najczęstsza przyczyna biegunki pokarmowej, wiele przypadków ognisk w restauracjach, imprezach z kateringiem,
-norowirusy są odporne na środki odkażające
– zapadalność epidemiczna
– okres inkubacji 12 dni
3. Biegunka wywołana przez Salmonella:
– nudności, wodnista biegunka (6-8 x na dobę), gorączka,
– nudności i gorączka 1-2 dni, biegunka 5-7 dni,
– krwista biegunka z możliwą obecnością śluzu,
– najczęściej źródłem są jaja i drób lecz może być to każdy rodzaj żywności,
– bakterie są obecne w kale przez 4-5 tygodni po chorobie, antybiotyki nie skracają okresu nosicielstwa, nie należy stosować antybiotyków celem zapobieżenia przeniesienia zakażenia, mogą one nawet paradoksalnie wydłużać okres nosicielstwa,
– możłiwe jest przeniesienia zakażenia z osoby na osobę,
– rozpoznaje się na podstawie posiewu kału,
– właściwa higiena rąk i bróbka żywności zapobiegają większości zakażeń
– większość zakażeń nie wymaga leczenia,
– chorzy którzy wymagają leczenia to osoby z upośłedzeniem odporności, ciężkim przebiegiem, osoby starsze > 65 roku życia.
4.Biegunka z powodu nietolerancji laktozy:
– spowodowana jest niedoborem latazy, lub zaburzeniem wchłaniania laktozy z pokarmów, laktaza to enzym naszych jelit który trawi laktozę zawartą w mleku,
– niedobór laktazy często pojawia się po przebytej chorobie przewodu pokarmowego z uwagi na uszkodzenie błony śluzowej jelita cienkiego,
– objawy to wzdęcia, gazy jelitowe, biegunka
– mogą być ostre jak np. po przebyciu infekcji przewodu pokarmowego lub występować długotrwale, rzadko zdarza się że występuje od urodzenia, częściej pojawia się z wiekiem,
– nietoleracja laktozy po przebyej infekcji przewodu pokarmowego dotyczy nawet 50-70% osób,
– związane są ze spożyciem mleka lub produktów mlecznych,
– największą zawartością laktozy charakteryzuje się mleko, lody, jogurt,
– największe objawy powodują pokarmy zawierające dużą ilość laktozy i małą zawartość tłuszczu ( np. mleko odtłuszczone)
– do rozpoznania wystarczy charakterystyczny wywiad i ustąpienie objawów po odstawieniu pokarmów zawierających laktozę,
– u niektórych osób gdzie wywiad jest niejednoznaczny do rozpoznania można użyć testu tolerancji laktozy lub wodorowy test oddechowy z laktozą
– leczenie polega na zmniejszeniu spożycia laktozy
5. Biegunka spowodowana antybiotykoterapią:
– wodnista biegunka podczas stosowania antybiotyku lub bezpośrednio po zakończeniu terapii antybiotykiem,
– przyczyną są zmiany flory jelitowej,
– nudności i wymioty zdarzają się rzadko, objawy ogólne w ogóle nie powinny występować
– biegunka jest powikłaniem nawet do 25% leczenia antybiotykiem,
– najczęściej za biegunkę odpowiedzialne są antybiotyki: klindamycyna, cefalosporyny, ampicylina, amoksycylina, amoksyclina z kwasem klawulanowym,
– objawy niemal zawsze ustępują po odstawieniu antybiotyków,
– probiotyki mogą zmniejszyć ryzyko biegunki zwiazanej z antybiotykiem i skrócić czas trwania.
6. Biegunka spowodowana przez bakterię Clostridium difficile:
– odpowiada za 10-20% biegunki związanej z niedawnym używaniem antybiotyku,
– bakteria ta powoduje biegunkę poprzez działanie jej toksyn na jelito grube,
– cieżka biegunka często z bólem brzucha,
– wyższe ryzyko zakażenia występuje u osób starszych, hospitalizowanych, stosujących często antybiotyki i leki stosowanych w refluksie,
– w leczeniu stosuje się antybiotyki (m.in. wankomycyna)
– nawroty obserwuje się nawet u 20-25% osób,
– nie należy stosować leków przeciwbiegunkowych ponieważ w tym przypadku zwiększają ryzyko perforacji jelita.
7. Biegunka spowodowana zarażeniem Giardia duodenalis, G. lamblia, G. intestinalis
– jest najczęśtszą pasożytniczą przyczyną biegunki,
– najczęściej po narażeniu na skażoną wodę ( z rzek, jezior, strumieni) ale możliwe jest zarażenie z osoby na osobę,
– pierwsyzm obajwem jest biegunka ostra lub przewlekła, tłuszczowe stolce, nudności, kurczowe bóle brzucha, wzdęcia, gazy, cuchnące stolce, gorączka rzadko występuje,
– najczęściej zakażenia zdarzają się w okresie letnim kiedy to częściej uprawiane są sporty wodne i jest większa ekspozycja na warunki kempingowe,
– wykrywamy mikroskopowym badania kału gdzie wykrywalność to 90% przy 3 próbkach kału,
– giardioza leczona jest antybiotykiem.
8. Biegunka spowodowana przez bakterię Shigella
– pierwszymi objawami są najczęściej gorączka i inne objawy ogólnoustrojowe, biegunka początkowo wodnisa, może być krwista, często bolesne parcie na stolec,
– ogniska zakażeń u osób utrzymującychkontakty seksualne analno-genitalne i analno-oralne,
– bakterię wykrywamy posiewem kału,
– leczymy odpowiednim antybiotykiem.
9. Biegunka spowodowana przez bakterię Campylobacter:
– obfita, wodnista biegunka, poprzedzona gorączką
– może występować w niedogotowanym mięsie oraz drobiu a nosicielami mogą być zwierzęta domowe takie jak ptaki i zwierzęta hodowlane (np. świnie)
– rzadko może być przeniesiony z człowieka na człowieka,
– ból brzucha jest ciężki, może przypominać ból w zapaleniu wyrostka robaczkwego
– choroba może powodować powikłania pozajelitowe np. zapalenie stawów,
– większość przypadków nie wymaga stosowania antybiotyków, antybiotykoterapia jest rozważana w przypadku ciężkiego przebiegu,
– przy cieżkim przebiegu nie stosuje się leków przeciwbiegunkowych.
10. Biegunka spowodowana przez bakterię E.coli produkującą toksynę Shiga (STEC)
– ból brzucha często w prawym dolnym kwadrancie brzucha,
– krwista biegunka
– nudności, wymioty, gorączka występują rzadko,
– najczęściej zwiazane ze spożyciem niedogotwanej wołowiny, ale mogą występować też w produktach spożywczych zanieczyszczonych kałem : warzwach, owocach, nabiale (myjemy wszystkie owoce i warzwa prze ich zjedzeniem, nawet jeśli je obieramy!!!)
– mogą przenosić się prze zbezpośrendi kontakt z zarażonymi osobami lub zwierzętami hodowlanymi.
11. Biegunka podróżnych:
– objawy zwykle w ciągu 5 pierwszych dni podróży z krajów rozwiniętych do krajów rozwijających się
– największym ryzykiem obarczone są podróże do krajów Azji, Afryki, Ameryki Południowej,
– objawy mogą być łagodne ale zdarzają się cięższe,
– główną przyczyną są ETEC – enterotoksyczne szczepy bakterii E.coli, ale może ja powodować każdy wirus, pasożyt.
– ważna jest profilaktyka zapewnienie dostępu do czystej wody,
– kwaśny odczyn soku żołądkowego stanowi nturalną ochronę,
– antybiotykoterapia profilaktyczna nie jest zalecana podróżnym, chyba że należą oni do grupy ryzyka ciężkiego zakażenia i powikłań,
– w leczeniu stosuje się odpowiednie antybiotyki.
Ponieważ większość biegunek infekcyjnych nie wymaga leczenia antybiotykiem i ustępuje samoistnie, rutynowo nie zlecamy badań kału u każdego chorego. Badania wykonujemy u pacjentów co do których mamy przekonanie że wynik badania zmieni nasze postępowanie w leczeniu.
Jak się leczyć? Leczenie i postępowanie w biegunce infekcyjnej
Leczenie jest wspomagające czyli takie które gwarantuje poprawę samopoczucia chorego i odpowiednie nawodnienie.
W większości przypadków wystarczające jest nawadnianie doustne. Dobrym wyborem będą napoje dla sportowców, elektrolity, bulion. U chorych z większą utratą płynów należy rozważyć płyny zawierające chlorek sodu, potasu, wodorowęglany, cytryniany i glukozę.
Skład zalecanego przez WHO płynu nawadniającego:
sód – 75 mmol/l, potas 20 mmol/l, chlorki 65 mmol/l, glukoza 75 mmol/lcytryniany 10 mmol/l
Taki roztwór nawadniający możesz przygotować sama/sam w domu!
Rozpuść w 1 litrze wody:
– pół łyżeczki soli kuchennej,
– ćwierć łyżeczki sody oczyszczonej,
– 8 łyżeczek cukru,
Dożylne podawanie płynu jest wskazane u chorych u których doszło do znacznego odwodnienia i chory nie jest w stanie przyjmować płynów doustnie (np. przez wymioty).
Leki przeciwbiegunkowe są bezpieczne tylko u chorych u których nie występuje krwista biegunka i nie ma podejrzenia zakażenia bakterią C.difficile ( opisanej wyżej). Jeśli zastosujemy leki przeciwbiegunkowe u chorego z takim zakażeniem możemy spodziewać się:
– wydłużenia czasu trwania gorączki, ostrego rozdęcia okrężnicy, perforacji jelita, zespół hemolityczno-mocznicowy.
Wspomagająco również można stosować leki przeciwwymiotne.
W diecie należy unikać mleka i produktów mlecznych, często zalecana jest dieta BRAT:
B banana – banan
R rice – ryż
A apple souce – mus jabłkowy
T toast – grzanka
W przypadku choorby wirusowej nie jest wymagane podawanie innych leków. W przypadku biegunki bakteryjnej w rzadkich przypadkach stosuje się antybiotyki ( zobacz w tekście).
Mam nadzieję że wyczerpałam już temat biegunki u dorosłych w zakresie tych biegunek które są ostre i spowodowane infekcją. Wierzę że w większości przypadków poradzicie sobie sami ze swoimi objawami w tej jakże rzadkiej lecz częstej chorobie.
Pozdrawiam Was serdecznie, w razie pytań – zapraszam do kontaktu. Potrzebujesz teleporady? Skorzystaj z formularza na stronie głównej!
Wasza Lekarka, JR.
Bibliografia:
Keith W. Hamilton, Ostra Biegunka, W: pod redakcją Scotta D.C. Sterna, Adama S. Cifu, Diane Altkorn „Diagnostyka różnicowa oparta o EBM”, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023, s. 283-299.