Angina, czyli ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych, to powszechne schorzenie, z którym wielu z nas zmaga się, zwłaszcza w chłodniejszych miesiącach. Choć często bywa bagatelizowana jak zwykłe przeziębienie, precyzyjne rozpoznanie i leczenie jej przyczyny jest kluczowe dla uniknięcia poważnych powikłań.
Co to jest angina i jakie są jej przyczyny?
Angina to ostre zapalenie migdałków podniebiennych oraz błony śluzowej gardła, wywołane najczęściej przez wirusy lub bakterie. Drobnoustroje wnikają do organizmu głównie drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z wydzieliną dróg oddechowych osoby chorej. Angina jest chorobą zakaźną, dlatego łatwo rozprzestrzenia się w skupiskach ludzi, takich jak szkoły czy przedszkola.
W zależności od czynnika wywołującego wyróżniamy dwa główne rodzaje anginy:
- angina wirusowa – stanowi zdecydowaną większość przypadków, szczególnie u dorosłych (do 90–95%). Odpowiadają za nią często rinowirusy, koronawirusy, wirusy paragrypy czy adenowirusy. Angina wirusowa charakteryzuje się zazwyczaj łagodniejszym przebiegiem i stopniowym narastaniem objawów,
- angina bakteryjna (zwana również anginą paciorkowcową lub ropną) – choć mniej częsta u dorosłych (5–10%), jest dominującą formą u dzieci (stanowi 15–30% zachorowań). Najczęściej wywołują ją paciorkowce z grupy A (Streptococcus pyogenes). Angina o podłożu bakteryjnym ma zwykle gwałtowniejszy początek i intensywniejsze objawy choroby.
Inne, rzadsze przyczyny ostrego zapalenia gardła i migdałków podniebiennych mogą obejmować bakterie takie jak Arcanobacterium haemolyticum czy Fusobacterium necrophorum. Istnieje także szczególna forma – angina Plauta i Vincenta, charakteryzująca się jednostronnym bólem i nalotem na migdałku, często u osób z zaniedbaną higieną jamy ustnej.
Angina – objawy i jak je rozpoznać?
Objawy anginy mogą być zróżnicowane i zależą od czynnika etiologicznego. Kluczowe jest odróżnienie anginy wirusowej a bakteryjnej, ponieważ ma to fundamentalne znaczenie dla leczenia.
Charakterystyczne objawy anginy paciorkowcowej obejmują:
- nagły początek silnego bólu gardła (często określanego jako „duszący”), utrudniającego przełykanie,
- wysoka gorączka (zazwyczaj powyżej 38°C),
- powiększenie i zaczerwienienie migdałków podniebiennych, często z obecnością białego nalotu (tzw. nalotu włóknikowego lub ropnego),
- powiększenie i bolesność węzłów chłonnych szyjnych,
- brak kaszlu i nieżytu nosa (kataru),
- możliwe bóle głowy, brzucha, nudności i wymioty (zwłaszcza u dzieci),
- język początkowo obłożony, później może stać się malinowy.
Z kolei objawy anginy wirusowej są zazwyczaj łagodniejsze i rozwijają się stopniowo:
- ból gardła o mniejszym nasileniu,
- niewielka gorączka lub prawidłowa temperatura ciała,
- obecność kaszlu, nieżytu nosa (kataru), chrypki, zapalenia spojówek,
- ból mięśni i stawów,
- możliwa biegunka,
- brak nalotu na migdałkach (choć błona śluzowa gardła i migdałków jest zaczerwieniona i obrzęknięta).
Poniższa tabela podsumowuje kluczowe różnice:
| Cecha objawowa | Angina bakteryjna (paciorkowcowa) | Angina wirusowa |
|---|---|---|
| Początek choroby | Nagły, gwałtowny | Stopniowy, powolny |
| Ból gardła | Bardzo silny, utrudniający połykanie | Łagodniejszy, stopniowo narastający |
| Gorączka | Wysoka (>38°C) | Niska lub jej brak |
| Nalot na migdałkach | Często obecny (biały, ropny) | Rzadko lub wcale |
| Kaszel i katar | Nieobecne | Często obecne |
| Bóle mięśni i stawów | Rzadziej | Często obecne |
| Węzły chłonne | Powiększone, bolesne szyjne | Mogą być powiększone, ale mniej bolesne |
| Objawy żołądkowo-jelitowe | Czasem nudności, wymioty (u dzieci) | Czasem biegunka |
Ile trwa angina? Angina wirusowa zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 3–7 dni. Angina paciorkowcowa może trwać 3–4 dni nawet bez antybiotyków, ale odpowiednie leczenie znacznie skraca ten czas i minimalizuje ryzyko powikłań.
Diagnostyka i leczenie anginy
Diagnostyka i leczenie anginy wymaga wizyty u lekarza. Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym (ocena gardła, migdałków, węzłów chłonnych) oraz – w przypadku podejrzenia anginy bakteryjnej – dodatkowych testach. Lekarz może posłużyć się skalą Centora/McIsaaca, która pomaga ocenić prawdopodobieństwo zakażenia paciorkowcem.
W celu potwierdzenia anginy ostrej bakteryjnej wykonuje się:
- szybki test antygenowy na obecność paciorkowca β-hemolizującego grupy A (tzw. strep test),
- wymaz z gardła na posiew w celu dokładnej identyfikacji bakterii.
Leczenie anginy jest zróżnicowane. Jeśli lekarz zdiagnozuje ostre wirusowe zapalenie gardła, leczenie jest objawowe. Stosuje się wówczas leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (np. paracetamol, ibuprofen), preparaty do ssania łagodzące ból gardła, nawadnianie oraz odpoczynek. Antybiotyki są nieskuteczne w walce z wirusami i nie powinny być stosowane.
W przypadku anginy paciorkowcowej antybiotykoterapia jest niezbędna. Lekiem pierwszego wyboru jest zazwyczaj penicylina fenoksymetylowa, podawana doustnie przez 10 dni. Niezwykle ważne jest, aby pacjent przyjął pełną dawkę antybiotyku, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej. Przerwanie antybiotykoterapii sprzyja nawrotom choroby i rozwojowi lekooporności bakterii, a także zwiększa ryzyko powikłań.
Angina jest chorobą zakaźną i pacjent przestaje zarażać zazwyczaj po 24 godzinach od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii. W tym czasie zaleca się izolację, zwłaszcza dzieciom.
Powikłania i zapobieganie
Nieleczona angina bakteryjna lub niewłaściwie leczona angina paciorkowcowa może prowadzić do poważnych powikłań anginy, takich jak:
- ropień okołomigdałkowy lub okołogardłowy,
- ropne zapalenie ucha środkowego, zatok przynosowych, węzłów chłonnych szyjnych,
- późne powikłania immunologiczne, szczególnie u dzieci: gorączka reumatyczna (mogąca uszkadzać serce i stawy) oraz ostre kłębuszkowe zapalenie nerek,
- w rzadkich przypadkach: zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy posocznica.
Aby zminimalizować ryzyko zachorowania na zapalenie gardła i migdałków podniebiennych, warto przestrzegać podstawowych zasad profilaktyki:
- unikanie kontaktu z osobą zakażoną – pamiętaj, że chory na anginę bakteryjną zaraża do 24 godzin po przyjęciu pierwszej dawki antybiotyku, a wirusową nawet do 3 tygodni po ustąpieniu objawów,
- zachowanie podstawowych zasad higieny – regularne i dokładne mycie rąk, zwłaszcza po kontakcie z osobami chorymi lub z wydzielinami z nosa i gardła,
- długotrwałe budowanie odporności organizmu – zrównoważona dieta, regularna aktywność fizyczna i odpowiednia ilość snu to klucz do silnej odporności,
- unikanie dzielenia się naczyniami, sztućcami i jedzeniem z osobami chorymi.
Wczesne rozpoznanie i leczenie anginy ma kluczowe znaczenie dla szybkiego powrotu do zdrowia i uniknięcia groźnych powikłań. W przypadku silnego bólu gardła, wysokiej gorączki lub pojawienia się nalotu na migdałkach, zawsze należy skonsultować się z lekarzem.