Angina, znana również jako ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych, to powszechne schorzenie, które dotyka zarówno dzieci, jak i dorosłych. Choć często bywa bagatelizowana jako zwykłe przeziębienie, jej właściwe rozpoznanie i odpowiednie leczenie są kluczowe, aby zapobiec poważnym powikłaniom. Angina to choroba zakaźna, przenosząca się głównie drogą kropelkową, a jej etiologia może być wirusowa lub bakteryjna, co ma zasadniczy wpływ na przebieg terapii.
Czym jest angina?
Angina to ostre zapalenie migdałków podniebiennych i błony śluzowej gardła, które jest odpowiedzią organizmu na zakażenie patogenami. Najczęściej mamy do czynienia z dwoma głównymi rodzajami: angina wirusowa oraz angina bakteryjna (częściej określana jako angina paciorkowcowa).
Angina wirusowa charakteryzuje się łagodniejszym przebiegiem i stanowi większość przypadków u dorosłych. Za jej powstanie odpowiadają różnorodne wirusy, takie jak rynowirusy, adenowirusy czy wirusy paragrypy. Objawy anginy wirusowej narastają zazwyczaj stopniowo.
Z kolei angina bakteryjna, w szczególności angina paciorkowcowa wywołana przez bakterie Streptococcus pyogenes (paciorkowce β-hemolizujące grupy A), ma zazwyczaj nagły i gwałtowny początek. Ten typ anginy o podłożu bakteryjnym jest częstszy u dzieci w wieku szkolnym i może prowadzić do poważniejszych konsekwencji, jeśli nie zostanie prawidłowo zdiagnozowany i leczony. Czasami wyróżnia się również rzadsze postacie bakteryjne, takie jak angina Plauta i Vincenta, której objawem jest zazwyczaj jednostronny nalot ropny i silny ból gardła.
Angina – charakterystyczne objawy choroby
Rozpoznanie anginy opiera się na obserwacji objawów choroby, które mogą się różnić w zależności od jej podłoża. Poniżej przedstawiono kluczowe symptomy, pozwalające odróżnić anginę wirusową a bakteryjną.
| Cecha objawu | Angina wirusowa | Angina bakteryjna (paciorkowcowa) |
|---|---|---|
| Początek choroby | Stopniowy, łagodny | Nagły, gwałtowny |
| Ból gardła | Umiarkowany, narastający | Bardzo silny ból gardła, utrudniający przełykanie |
| Gorączka | Zwykle niska (<38°C) lub prawidłowa temperatura | Wysoka (>38°C) |
| Kaszel | Często występuje | Zazwyczaj brak |
| Katar | Często występuje (nieżyt nosa) | Zazwyczaj brak |
| Nalot na migdałkach | Rzadko lub brak, widoczne zaczerwienienie gardła i migdałków podniebiennych | Często biało-żółty, ropny nalot na migdałkach podniebiennych |
| Węzły chłonne | Mogą być powiększone, ale niezbyt bolesne | Powiększenie węzłów chłonnych szyjnych, bolesne |
| Inne objawy | Bóle mięśni i stawów, zapalenie spojówek, chrypka, biegunka, pęcherzyki/owrzodzenia w jamie ustnej | Ból brzucha, nudności, wymioty (zwłaszcza u dzieci) |
W obu przypadkach zapalenie gardła i migdałków prowadzi do ich zaczerwienienia i obrzęku. W przypadku anginy bakteryjnej język może przybrać tzw. barwę malinową.
Diagnostyka i leczenie anginy
Diagnostyka anginy ma kluczowe znaczenie dla wdrożenia skutecznej terapii. Lekarz, na podstawie wywiadu i badania fizykalnego (oceny błony śluzowej gardła i migdałków, powiększenia węzłów chłonnych), może zastosować skalę punktową Centora/McIsaaca, która pomaga ocenić prawdopodobieństwo zakażenia bakteryjnego.
| Objaw kliniczny | Liczba punktów |
|---|---|
| Gorączka >38°C | 1 |
| Brak kaszlu | 1 |
| Powiększone węzły chłonne szyjne przednie | 1 |
| Nalot włóknikowy i obrzęk migdałków | 1 |
| Wiek: ≤15 lat | +1 |
| Wiek: 15–44 lat | 0 |
| Wiek ≥45 lat | -1 |
Interpretacja: 0–1 punktu – leczenie objawowe; 2–3 punkty – wykonanie szybkiego testu paciorkowcowego; 4–5 punktów – szybki test paciorkowcowy lub rozważenie antybiotykoterapii.
W przypadku podejrzenia anginy paciorkowcowej kluczowym badaniem jest wymaz z gardła (lub szybki test antygenowy), który potwierdzi obecność bakterii Streptococcus pyogenes.
Leczenie anginy różni się znacząco w zależności od etiologii:
- angina wirusowa nie wymaga stosowania antybiotyków. Terapia skupia się na leczeniu objawowym, czyli łagodzeniu dolegliwości za pomocą leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych (np. paracetamolu, ibuprofenu), odpoczynku i odpowiedniego nawodnienia. Można również stosować preparaty do ssania o działaniu miejscowo znieczulającym. Objawy ustąpią wcześniej – zazwyczaj w ciągu 3-7 dni;
- angina bakteryjna wymaga antybiotykoterapii. Najczęściej stosuje się penicylinę fenoksymetylową doustnie przez 10 dni. Niezwykle ważne jest, aby pacjent przestrzegał pełnego cyklu leczenia, nawet jeśli objawy pojawiają się wcześnie. Przerwanie terapii może prowadzić do nawrotów i poważnych powikłań.
Powikłania anginy i profilaktyka
Nieleczona lub niewłaściwie leczona angina może prowadzić do groźnych powikłań. Wśród wczesnych powikłań ropnych wymienia się ropień okołomigdałkowy, ropne zapalenie węzłów chłonnych szyjnych, zapalenie ucha środkowego czy zapalenie zatok przynosowych. Późne powikłania anginy paciorkowcowej, choć rzadsze u dorosłych, obejmują m.in. gorączkę reumatyczną (mogącą uszkodzić serce i stawy) oraz ostre kłębuszkowe zapalenie nerek. Dlatego też diagnostyka i leczenie są tak istotne, zwłaszcza u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.
Aby uniknąć infekcji górnych dróg oddechowych, w tym anginy, warto przestrzegać podstawowych zasad higieny, takich jak częste mycie rąk, unikanie kontaktu z osobami chorymi oraz dbanie o ogólną odporność organizmu poprzez zdrowy tryb życia. Choć badania nad szczepionką trwają, obecnie nie ma komercyjnie dostępnej szczepionki przeciwko anginie paciorkowcowej. W przypadku wystąpienia objawów anginy, szczególnie silnego bólu gardła z wysoką gorączką i nalotem, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.